Kanał RSS

Pogański czy katolicki obrządek? Prof. Mikołejko o polskich obchodach Święta Zmarłych

0

Październik 31, 2014 przez admin

Wszystkich witych jest jednym z najwaniejszych wit katolickich. Wie si z wiar w witych Obcowanie, wi midzy wiernymi na ziemi a zbawionymi. W praktyce wito to jest zwizane z – obchodzonym wedug obrzdku katolickiego – Dniem Zadusznym, ktremu towarzyszy odwiedzanie cmentarzy i wspominanie zmarych.

Dzi Wszystkich witych obchodzimy w Polsce 1 listopada, jednak nie zawsze tak byo. Pocztkowo obchodzono go 1 maja, upamitniajc powicenie pogaskiego Panteonu na Koci i zoenia w nim bezimiennych relikwii w 610 roku. Wtedy dotyczyo to jednak wycznie mczennikw, ktrzy oddali ycie za Chrystusa. Ponad 100 lat pniej wito zostao przeniesione na dzie 1 listopada, a w 831 roku zmienione na dzie upamitniania wszystkich witych Kocioa katolickiego.

Dusze wracaj do domostw

W tradycji ludowej wierzono natomiast, e dusze zmarych powracaj do wiata ywych w czasie przesile wiosennych i jesiennych. wczesne obrzdy byy wic oczekiwaniem na zmarych i obcowania z nimi – otwierano okna, palono wiece i ogniska czy ucztowano na cmentarzach.

– W naszym obszarze kulturowym mielimy archaiczne, przedchrzecijaskie wita zmarych. Byy Wielkie Dziady, ktre wypaday na wiosn, w okolicy dzisiejszej Wielkanocy. I w dzisiejszym jej witowaniu pozostay elementy Wielkich Dziadw, chociaby pisanki, ktre wkadano zmarym za pazuch jako znak wiecznego ycia. Byy te Dziady Mae, jesienne. W naszej szerokoci geograficznej byy te inne wita w tym okresie, np. celtyckie Samhain, z ktrego wywodzi si Halloween – mwi w rozmowie z Tokfm.pl prof. Zbigniew Mikoejko, filozof i historyk religii, autor takich ksiek jak „ywoty witych poprawione” czy „Emaus oraz inne spojrzenia do wntrza Pisma”.

Prof. Mikoejko o ywotach witych: Przy redniowiecznych witych Borgiowie s bajeczk dla grzecznych panienek >>>

Chrystianizacja pogaskich obrzdw

Chrzecijastwo walczyo z obrzdami pogaskimi i wprowadzao w ich miejsce inne wita, a jednoczenie chrystianizowao i adaptowao cz z nich. W miejsce Dziadw koci katolicki wprowadzi Zaduszki

Jak wyjania filozof, Koci dokona rozdzielenia Dziadw i dnia Wszystkich witych ze wzgldu na silne poczucie hierarchii. – I tak Wszystkich witych byo – i jest w sensie kocielnym – dniem tych, ktrzy dostpili ju zbawienia, dniem witych z kalendarza kocielnego. A caa reszta musi si zadowoli Dniem Zadusznym, ktrego sama nazwa wskazuje, e naley modli si „za dusz” tych, ktrzy jeszcze nie dostpili zbawienia – mwi prof. Mikoejko.

Dzi nie rozdziela si tych wit i zazwyczaj odwiedza si groby bliskich pierwszego dnia listopada. – Pojcie wita Zmarych, ktrego uywamy potocznie, pokazuje, e nie mamy czasu i dlatego zmarym powicamy tylko jeden dzie. Te rzeczywistoci zbilimy w jeden dzie witeczny ze wzgldw czysto praktycznych – tumaczy prof. Mikoejko.

Wpyw na ksztat dzisiejszych wit miay te lata PRL-u, kiedy Wszystkich witych przemianowano na wito Zmarych, by nada mu wiecki charakter. Okrelenie to gboko wryo si w wiadomo Polakw i uywane jest do dzi, a rozdzia midzy dniem powiconym witym a dniem wspominania innych zmarych uleg zatarciu.

Uczty na cmentarzach

Tradycje pogaskie i obrzdy znane z Dziadw nie ustay, a jedynie wkomponoway si w tradycj witowania. Profesor Mikoejko tumaczy, e cz obrzdw zwizana jest z symbolami obecnymi we wszystkich kulturach. Przykadem moe by palenie zniczy. – Symbol wiata, ktre przezwycia ciemnoci jest uniwersalny – mwi.

Tradycja karmienia zmarych – ucztowania na cmentarzu i pozostawiania jedzenia dla dusz – jest natomiast przykadem obrzdu, ktrego koci nie chrystianizowa, a stara si wyprze.

Zwyczaj ten nie znikn jednak zupenie. – W „Chopach” Reymonta witowanie odbywa si w archaiczny sposb, z jedzeniem na cmentarzu, a przecie akcja toczy si niewiele ponad 100 lat temu. Niektrzy zreszt do dzi biesiaduj na grobach zmarych, jak Cyganie, a Rosjanie pij na cmentarzach wdk – dodaje filozof.

Rozbiory Polski, a witowanie wsplnotowe

Profesor podkrela jednoczenie, e w Polsce i na Litwie wito zmarych, chocia z definicji jest rodzinne, jest witem masowym. Takiego statusu nie miao przed rozbiorami, kiedy biskupi nadal walczyli z mocn, szczeglnie wrd chopw, tradycj pogask.

– Jedyn przestrzeni wzgldnie woln, gdzie moglimy czci naszych polegych bohaterw spoczywajcych w onie matki ojczyzny byy cmentarze. Tam gromadzili si ludzie. Protestanckie Prusy, prawosawna Rosja i katolicka Austria to kraje chrzecijaskie i szanoway cmentarze, w odrnieniu od innych przestrzeni – mwi prof. Mikoejko i dodaje, e wanie wtedy, za spraw romantyzmu i kultury patriotycznej, uksztatowa si wsplnotowy obyczaj.

Pogaskie Halloween

Prof. Mikoejko uwaa, e Halloween jest „zabaw z wntrza popkultury”, i nie zgadza si z krucjat, jak wystosoway przeciwko niemu rodowiska katolickie. – To jeden i ten sam porzdek. Halloween jest przeksztaceniem rozmaitych tradycji przedchrzecijaskich, chociaby Samhain, ktre byo wyrazem lku przed zmarymi. Element zabawy uksztatowa si w latach 30. XX w. miech ma by sposobem oswajania mierci – tumaczy.

Dodaje przy tym, e w Polsce mamy „adne witowanie wrd opadajcych lici i wiate na cmentarzach”.

„Holy wins”, czyli pochd witych, ktry ma by katolick odpowiedzi na Halloween, jest natomiast „wymysem ideologicznym”. – To nie wynika z jakiejkolwiek tradycji, jest walk o panowanie nad przestrzeni kulturow. Nie ma nic wsplnego z religijnoci – podkrela profesor.

Source Article from http://www.tokfm.pl/Tokfm/1,103085,16897125,Poganski_czy_katolicki_obrzadek__Prof__Mikolejko_o.html

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/5 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

0 komentarzy »

Musisz się zalogować, aby móc dodać komentarz.

Kategorie

Odnośniki